معماری
خانه » محیط زیست و منابع طبیعی » مدیریت پسماندهای شهری و خانگی

مدیریت پسماندهای شهری و خانگی

تعریف پسماندها:   

براساس قانون مدیریت پسماند، پسماند به مواد جامد، مایع وگاز (غیر از فاضلاب) گفته می‌شود که بطور مستقیم و یا غیر مستقیم حاصل فعالیتهای انسان بوده و از نظر تولید کننده زائد تلقی می‌شود.

مقدمه:

بطور کلی از نظر مهندسی محیط زیست، دفع پسماند یک مسئله عادی نبوده بلکه یک مشکل زیست‌محیطی می‌باشد زیرا دفع غیر بهداشتی آن بطور محسوسی در آلودگی‌های محیط و گسترش بیماری‌های واگیردار و بیماری‌های خاص نقش اساسی دارد. توده‌های زشت مواد زائد، کانال‌های روباز پرشده از پسماندها و آبگذرهای مسدود شده بوسیله آنها، خیابان‌های کثیف و پوشیده از آشغال نشاندهنده آلودگی محیط در بسیاری از شهرها و شهرک‌ها درکشورهای در حال توسعه می‌باشند. ساکنین این شهرها در معرض بیماری‌های منتقله توسط عوامل بیماریزا و انگل‌های موجود در این مواد زائد، مزاحمت‌ها و مخاطرات ناشی از آن قرار دارند و زیان‌های اقتصادی ناشی از عدم کنترل پسماند در مناطق شهری نیز قابل توجه است. در شهرهای نسبتاً بزرگ روزانه مقادیر قابل توجهی پسماند خانگی تولید می‌شود که این میزان زباله علاوه بر هزینه‌های سرسام‌آور جمع‌آوری، حمل و دفع آن حجم عظیمی از مشکلات زیست‌محیطی نگران کننده‌ای نظیر آلودگی آب، هوا، خاک،  رشد و تکثیر حشرات، جوندگان و ناقلین بیماری‌ها را بدنبال داشته و از جنبه های بهداشتی زیبایی شناختی نیز علاوه بر ایجاد چهره زشت و نا زیبا برای شهرها، سلامتی انسان را به مخاطره می‌اندازد . از اینرو برداشتن گام‌های مؤثر و اساسی در زمینه مدیریت پسماندها ضروری بوده و می‌بایستی در رأس برنامه‌های سازمان‌های مسئوول و ذیربط قرار داشته باشد.

زباله و مواد درحال فساد و تجزیه محل مناسبی برای جلب و تخم‌ریزی مگسها است. رشد تخم و لارو مگسها در توده زباله به میزان مواد غذایی و درجه حرارت زباله بستگی دارد. درشرایط و درجه حرارت مناسب ۷ الی۸ روز زمان جهت رشد تخم تا مرحله مگس بالغ لازم است بنابراین لازم است مدت ماندن زباله در مرحله جمع‌آوری و حمل و نقل کمتر از این مدت باشد. دفع غیربهداشتی زباله موجب افزایش حشرات و درنتیجه انتقال و انتشار بیماریهای مختلف می‌شود. حشراتی نظیر مگس، سوسک و پشه خاکی به سرعت جلب مواد زاید شده و در آن تکثیر و پرورش می‌یابند.

وجود غذای کافی در لابه‌لای زباله‌ها زمینه را برای رشد و تکثیر بیش از حد حشرات و جانوران موذی مانند مگس، سوسک، موش و گربه و سگهای ولگرد مهیا  می‌کند. استفاده از ظروف درب‌دار جهت نگهداری و جمع‌آوری زباله در منزل و هنگام انتقال و نیز بهداشتی نمودن محل دفع زباله می‌تواند حدود ۹۰% از تولید مگس جلوگیری نماید. خطرات ناشی از مگس برکسی پوشیده نیست. مگس اصولاً در مکان‌های آلوده و توده زباله زندگی می‌کند و در قسمت‌های مرطوب تخم‌ریزی کرده و از مواد فاسد تغذیه می‌نماید. بیش از یکصد نوع عامل بیماری‌زا از بدن مگس خانگی جدا شده است. مگس‌ها با نشستن بر روی زباله، مدفوع وکثافات، میکروب‌های مختلف را بوسیله موهای چسبنده و مژکهای فراوان خود جذب و از طریق تماس مستقیم با بدن انسان و یا مواد غذایی مورد مصرف انسان آنها را منتقل می‌کنند که موجب بروز انواع بیماریها درانسان می‌شود. انتقال عوامل بیماری‌زای بیماریهایی نظیر فلج اطفال، تراخم، انواع هپاتیت، حصبه، وبا، شبه حصبه، سیاه زخم، اسهال آمیبی و غیره گزارش شده است. بسیاری از امراض مثل اسهال‌های آمیبی و باسیلی، سل، جزام و طاعون بوسیله مگس شایع می‌شود.

یکی از دلایل مهم نابسامانی وضعیت پسماندها، عدم نگرش مناسب جامع به این مسئله می باشد. امروزه مسئله جمع‌آوری، حمل و دفع زباله‌ها در دنیا با رویکرد مدیریت پسماندها مطرح گردیده که از عناصر اصلی تولید، نگهداری موقت، جمع‌آوری، حمل و نقل، دفع و بازیافت تشکیل یافته است و لازم است برای کلیه عناصر برنامه وجود داشته باشد چرا که هر یک از این عناصر متاثر از یکدیگر بوده و پرداختن به یک یا چند عنصر بدون داشتن برنامه برای سایر عوامل سودی نخواهد داشت.

پردازش و دفع دو مرحله اصلی مدیریت پسماندهای شهری و خانگی می‌باشد که بشرح ذیل تعریف می‌گردند.

پردازش: کلیه فرآیندهای مکانیکی، شیمیایی، بیولوژیکی که منجر به بازیافت و تسهیل در عملیات دفع گردد.

دفع : کلیه روشهای ازبین بردن یا کاهش خطرات ناشی از پسماندها از قبیل بازیافت، دفن بهداشتی، زباله سوزی و امثال آن

 

مدیریت پسماندهای شهری  (خانگی)

همانگونه که پیشتر گفته شد، مدیریت پسماند به عنوان یکی از مهمترین دغدغه های جوامع بشری مطرح می باشد. افزایش روزافزون حجم پسماندها  از یک سو و تنوع و گوناگونی آن‌ها از سوی دیگر، بر پیچیدگی شرایط و نحوه جمع‌آوری و دفع آنها می‌افزاید. پیشرفت‌های گسترده  فن‌آوری و علوم در زمینه‌های مختلف شیمی، فیزیک، پزشکی و غیره باعث ورود انواع پسماندهای  خطرناک حتی در داخل پسماندهای عادی خانگی شده است. امروزه دیگر سیستم‌های جمع‌آوری و دفع سنتی پسماندها جوابگو نبوده و نمی‌تواند از آلودگی‌های زیست‌محیطی  ناشی از انواع پسماندهای  شیمایی، میکربی، رادیو اکتیو و غیره جلوگیری کند. تصویب قانون مدیریت پسماندها در سال ۱۳۸۳ برغم وجود اشکالات در آن، می‌تواند بعنوان یکی از گام‌های مهم در راه ارتقاء وضعیت مدیریت پسماندها در سطح کشور باشد. بر اساس این قانون، شهرداری‌ها در محدوده شهرها  برای اولین بار قانوناً و رسماً بعنوان ارگان مدیریت کننده پسماندهای خانگی شناخته شدند. اگر چه به نظر می‌رسد که اقدامات شهر‌داری‌ها به تنهایی نمی‌تواند ثمربخش بوده و موارد زیر در جهت بهبود وضعیت مدیریت مواد زائد جامد در شهرها ضروری بنظر می‌رسد:

۱ ـ  تغییر الگوی مصرف مردم  از طریق آموزش و فرهنگ‌سازی و تدوین ضوابط مورد نیاز شامل: خرید و استفاده از اجناس بادوام، تهیه مواد غذایی به اندازه میزان مورد نیاز مصرف، بازیافت و استفاده مجدد، تفکیک زباله در مبداء تولید

۲- استفاده از نیروهای متخصص و دارای دیدگاه‌های بهداشتی و زیست‌محیطی در مدیریت پسماند (مواد زائد جامد)

۳ـ کوشش و جدیت برای تولید بیو کمپوست بجای کمپوست مخلوط از طریق ایجاد سیستم‌های بازیافت و جداسازی پسماند های خطرناک در مبداء تولید.

۴- تلاش برای پردازش و بازیافت پسماندهای دارای ارزش اقتصادی

۵ ـ تجهیز ناوگان جمع‌آوری و حمل و نقل پسماند و استفاده از سیستم‌های نوین و بهداشتی و تکنولوژی روزآمد

۶- تلاش در جهت جلب مشارکت مردمی و حمایت از سازمان‌های مردم‌نهاد در راستای توسعه مدیریت پسماندهای شهری و خانگی

۶- مکان‌یابی مناسب براساس معیارهای زیست‌محیطی و بهداشتی و آماده‌سازی و نگهداری محل‌های دفن پسماند و اجرای کامل دفن بهداشتی در آن مکان‌ها

۷- انجام طرح‌های پژوهشی و تحقیقاتی و یافتن سیستم‌های مناسب دفع پسماند با توجه به موقعیت خاص جغرافیایی در منطقه مورد نظر، گسترش شهرها، تغییر الگوی مصرف جوامع و ازدیاد سرسام آور پسماند

 

ویژگی‌های محل دفع بهداشتی پسماند شهری

یکی از مهمترین فاکتورهای دفع بهداشتی پسماندهای شهری، مکان‌یابی مناسب محل دفن بهداشتی پسماندها است. مکان‌یابی محل دفن پسماندها از چنان اهمیتی برخوردار است که ضوابط و استانداردهای مشخصی برای آن در سطح بین‌المللی و ملی تعریف و تدوین گردیده است.

 

فاکتور دوم فراهم سازی امکانات لجستیکی مناسب جهت تفکیک زباله (ترجیحا در مبدا تولید) و حمل بهداشتی آن به محل دفع پسماند می‌باشد.

فاکتور سوم در دفع بهداشتی پسماندهای شهری، بکارگیری و تجهیز امکانات بازیافت به منظور حداقل رسانی میزان دفن پسماندها است.

چهارمین فاکتور در دفع بهداشتی پسماندهای شهری، ایجاد و فراهم سازی گودالها و ترانشه‌های دفع اصولی پسماند و تصفیه شیرابه‌های تولیدی می‌باشد.  نمایی از محل دفن اصولی پسماند در تصویر ذیل نشان داده شده است.

 

نویسنده : عمران بندپی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

قالب وردپرس